8 lipiec 1962

Dziękuję Ci za twój list. Cieszę się, że nie zrozumiałeś źle mojego i że najwyraźniej widzisz iż główny punkt niezgody pomiędzy nami jest kwestią pewnej konsekwencji.

Mówisz: "Jednak jeśli koncepcja Chwytania nie daje się zastosować do żyjącego Arahata, gdy np. spożywa pokarm — to wtedy staję w obliczu autentycznego kłopotu. Innymi słowy, jeśli nie można powiedzieć, że gdy Arahat spożywa pokarm, to (nie) trzyma się takiej czy innej formy, to wtedy spotykam się z trudnością znalezienia lub pojęcia co jest fundamentalną różnicą pomiędzy działaniem tego co żywe, a innym działaniem, jak u nieożywionych rzeczy."

Pierwsza uwaga, która musi być poczyniona to ta, że ktokolwiek kto jest puthujjaną powinien stanąć w obliczu trudności, gdy rozważa Nauczanie Buddhy. Całkiem prozaicznym tego powodem jest to, że gdy puthujjana zaczyna rozumieć Nauczanie Buddhy, przestaje wtedy być puthujjaną. Druga uwaga (która jednak nie usunie Twojego kłopotu a tylko przemieści go z jednego miejsca w inne) to ta, że każde świadome działanie jest intencjonalne (tzn. celowe, teleologiczne). Jest to słuszne tak dla arahata jak i dla puthujjany. Puthujjana posiada saṅkhār'upādānakkhandha, a arahat ma saṅkhārakkhandha. Saṅkhāra, w kontekście pañcakkhandhā, została zdefiniowana przez Buddhę (w Khandha Saṃy. 56: iii,60) jako cetanā lub intencja.

Intencjonalność, jako niezbędna cecha każdej świadomości, jest należycie rozpoznana przez fenomenologiczną (lub egzystencjalną) szkołę filozofii (spójrz na artykuł pt. "Fenomenologia" w Encyklopedii Britannica) i chociaż ten temat nie jest szczególnie łatwy, to nie przedstawia jednak żadnych wewnętrznych trudności. Jednak aby zrozumieć naturę zamiaru, jest całkowicie niezbędnym by powrócić do pojęcia "jednostek" i rozważyć ich strukturę tymczasowego trwania, która jest "Niezmiennością podczas Transformacji". Ta zasada pojawia się w mechanice kwantowej i w teorii względności, a w Suttach obecna jest jako uppādo paññāyati; vayo paññāyati; ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati, trzy cechy odnoszące się do wszystkich pañcakkhandhā (zob. Khandha Saṃy. 37: iii,38). Intencjonalność jest tym co zasadniczo różni działanie tego co żywe, od działania nieożywionych rzeczy.

Jednak teraz powstaje trudność. Dokładniej mówiąc, czym jest upādāna (chwytanie, lub jak ja wolę, trzymanie) jeśli nie synonimem cetanā (intencji)? To, i nic innego, jest fundamentalną kwestią podniesioną przez Nauczanie Buddhy; i niezwykle trudno jest zobaczyć odpowiedź (która jednak może być podana bez trudności). Tą odpowiedzią jest, zasadniczo, to, że mniemanie o podmiotowości, o istnieniu podmiotu (dla którego przedmioty są obecne), wszystkie idee o "ja" i "mój", są upādāna. Zatem, czy może wystąpić intencjonalne świadome działanie — takie jak jedzenie pożywienia — bez mniemania "To jestem ja który działa, który je to pożywienie"? Odpowiedź brzmi: tak. Arahat intencjonalnie je pożywienie, jednak tej czynności zupełnie nie towarzyszy myśl o podmiocie, który je pożywienie. Dla wszystkich nie-arahatów takie myśli (oczywiście w różnym stopniu) powstają. Arahat pozostaje jednostką (tzn. jest odrębny od innych jednostek), jednak dłużej nie jest osobą (tzn. kimś, sobą, podmiotem). Nie jest to — jak mógłbyś być skuszony pomyśleć — rozróżnienie bez różnicy. Jest to realne rozróźnienie, jednak bardzo trudne rozróżnienie1, które musi być poczynione.

W kwestii anicca/dukkha/anattā, niestety obawiam się, że koniecznym jest być dogamtycznym. Aniccatā lub nietrwałość, o której mówił Buddha, w kontekście tej triady, nie jest po prostu nietrwałością, którą każdy może zobaczyć w okół siebie, w każdym momencie swojego życia; jest jednak czymś znacznie bardziej subtelnym. Puthujjana, co musi być jasno stwierdzone, nie posiada aniccasaññā, nie posiada dukkhasaññā, nie posiada anattasaññā. Te trzy sprawy razem powstają i upadają. Nikt kto wciąż ma attavādupādāna (tzn. nikt począwszy od sotapānny), nie percypuje aniccatā w zasadniczym znaczeniu tego terminu.

Z tego powodu, uważam, że każde "wyrazy uznania dla buddyzmu od fizyków nuklearnych" na bazie podobieństw poglądów o aniccatā, są nieporozumieniem. Warto zauważyć, że twierdzenie Oppenheimera2, odgrażające się by być czczonym, jest oparte na nieporozumieniu. Niemożliwość dokonania kategorycznego stwierdzenia o elektronie, nie ma nic wspólnego z niemożliwością dokonania kategorycznego stwierdzenia o "sobie". Elektron, w teorii kwantowej, jest zdefiniowany w terminach prawdopodobieństwa, i kategoryczne stwierdzenie o czymś, co jest zasadniczo nieokreślone (lub raczej o "nieokreśloności"), nie może być dokonane. Jednak attā nie jest nieokreślonością; jest oszustwem, które (jak np. miraż) może być określone tak bardzo, jak sobie życzymy — sprawą jest tylko to, że nie jest ono tym za co jest brane. Dokonanie jakiegokolwiek stwierdzenia, pozytywnego lub negatywnego, o attā, jest zaakceptowaniem nominału fałszywej monety. Jeśli ponownie przeczytasz Vacchagotta Sutta <Avyākata Saṃy. 8: iv,395-7>, zobaczysz, że Buddha powstrzymuje się i od uznania i od zaprzeczenia istnienia attā, dokładnie z tego powodu. (W powiązaniu z tym, twoja implikacja, że Buddha twierdził, że nie ma własnego ja, wymaga modyfikacji. To co Buddha powiedział, to "sabbe dhammā anattā" — żadna rzecz nie jest własnym ja — co nie jest zupełnie tym samym. "Sabbe dhammā anattā" oznacza, że "jeśli szukasz własnego ja, to go nie znajdziesz", co znaczy, że "ja jest mirażem, oszustwem". Nie oznacza to, że miraż, jako taki, nie istnieje.)

Powinienem być może powiedzieć, aby uprzedzić możliwe nieporozumienia, że uważam stwierdzenie Dahlkego, "Świadomość i jej wspierające punkty nie są przeciwieństwami, a przemianami, jedno formuje rozwój drugiego, w których saṅkhāry reprezentują ten moment przejściowy, w którym myślenie, jako vedanā i saññā, jest, w żarze sporu, punktem wzniecenia viññāṇa", za całkowiecie błędne. To zupełnie nie jest "paṭicca-saṃ". Prawdopodobnie wywnioskowałeś, że się z tym nie zgadzam, już z poprzedniego listu.


Powrót do Listów Ñāṇavīra Thery

Sprawdź też TERMINOLOGIĘ


gnu.svg.png

Chcąc wykorzystać część lub całość tego dzieła, należy używać licencji GFDL:

Udziela się zgody na kopiowanie, dystrybucję lub/i modyfikację tego tekstu na warunkach licencji GNU Free Documentation License w wersji 1.3 lub nowszej, opublikowanej przez Free Software Foundation.


cc.png

Można także użyć następującej licencji Creative Commons:
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 3.0


sasana_banerros.jpg

POMÓŻ FUNDACJI "THERAVADA"
(KRS: 0000464215, NIP: 5223006901, Regon: 146715622)

KONTO BANKOWE: 89 2030 0045 1110 0000 0270 1020


Oryginał można znaleźć na stronie: http://pl.scribd.com/doc/86397094/Clearing-the-Path-Writings-of-Nanavira-Thera-1960%E2%80%931965-by-Nanavira-Thera

Źródło: Path Press © 1997-2008

Tłumaczenie: Piotr Kucharski