Podczas odosobnienia okresy medytacji siedzenia przeplatają się z okresami formalnej medytacji chodzenia. Obie te formy medytacji trwają mniej więcej tak samo długo. Standardowym okresem czasu jest godzina lub 45 minut. W czasie formalnego chodzenia uczestnicy odosobnienia wybierają sobie odcinek długości około 20 kroków i przemierzają go powoli tam i z powrotem.

Medytacja chodzenia przydaje się w życiu codziennym. Krótki okres, np. 10 minut, formalnego chodzenia pozwala na skupienie umysłu przed praktyką siedzenia. Ponadto w ciągu dnia, kiedy wielokrotnie przemieszczamy ciało z miejsca na miejsce, uważność rozwinięta w medytacji chodzenia może być bardzo pomocna.

Medytacja chodzenia rozwija równowagę i precyzyjność uwagi, jak również długość koncentracji. Podczas chodzenia można dostrzec bardzo głębokie aspekty Dhammy, a nawet doznać oświecenia! Jogin, który nie wykonuje medytacji chodzenia przed praktyką siedzenia, jest jak samochód z wyczerpanym akumulatorem. W praktyce siedzenia będzie mu trudno zapalić silnik uważności.

Medytacja chodzenia polega na byciu świadomym procesu chodzenia. Jeżeli poruszasz się stosunkowo szybko, odnotuj w myśli ruchy nóg: „lewa, prawa, lewa, prawa" i zwróć uwagę na doznania w nogach. Jeżeli poruszasz się wolniej, odnotuj unoszenie, ruch i stawianie stóp. W obu przypadkach zwracaj uwagę wyłącznie na doznanie chodzenia. Zauważ, jakie procesy zachodzą, kiedy się zatrzymujesz na końcu trasy, kiedy stoisz nieruchomo, kiedy się odwracasz i zaczynasz iść z powrotem. Nie patrz na stopy, chyba że jest to konieczne, bo na ziemi pojawiła się przeszkoda. Patrzenie na stopy i zachowywanie mentalnego obrazu stóp nie jest pomocne, gdy starasz się być świadomym samych doznań chodzenia. Twoim zadaniem jest skupienie się na doznaniach, a te nie mają natury wizualnej. Wiele osób odkrywa, że ta czysta, naga percepcja odczuć fizycznych, takich jak lekkość, łaskotanie, zimno i ciepło, jest niezwykle fascynującym zjawiskiem.

Chodzenie dzielimy zazwyczaj na trzy odrębne etapy: unoszenie, ruch i stawianie stopy. W celu uzyskania precyzyjnej uwagi oddzielamy te ruchy wyraźnie i tworzymy w myśli nazwę na początku każdego ruchu. Starajmy się przy tym, aby nasza uwaga śledziła każdy ruch wyraźnie i z siłą aż do jego zakończenia. Inny ważny szczegół: przy stawianiu stopy należy to odnotowywać, w momencie kiedy stopa zaczyna ruch w dół.

Nowy świat doznań

Rozważmy unoszenie stopy. Konwencjonalny termin jest nam znany, w medytacji jednak należy przeniknąć poza konwencjonalne koncepcje. Należy zrozumieć prawdziwą naturę całości procesu unoszenia, począwszy od intencji uniesienia stopy poprzez cały proces, któremu towarzyszy wiele odczuć.

Przy świadomym unoszeniu stopy nasza uwaga nie dopuści do przestrzelenia lub nieosiągnięcia celu. Dokładne sprecyzowanie celu w umyśle pomaga zrównoważyć wysiłek. Gdy wysiłek jest zrównoważony i cel sprecyzowany, uważność będzie się mogła mocno osadzić na obiekcie uwagi. Koncentracja może się rozwinąć jedynie przy obecności trzech elementów: wysiłku, dokładności i uważności. Koncentracja to, rzecz jasna, skupienie umysłu na jednym punkcie. Jej cechą charakterystyczną jest zapobieganie rozproszeniu świadomości.

Gdy obserwujemy proces unoszenia z bliska, przywodzi on na myśl szereg mrówek maszerujących w poprzek drogi. Z daleka wygląda on jak nieruchoma linia, ale gdy się mu przyjrzymy bliżej, zaczyna migotać i drgać. Gdy podejdziemy jeszcze bliżej, dostrzeżemy poszczególne mrówki i zdamy sobie sprawę, że nasze pierwotne wrażenie, że linia jest nieruchoma, było złudzeniem. Teraz widzimy szereg mrówek wyraźnie, mrówka za mrówką. Gdy w ten właśnie sposób obserwujemy starannie proces unoszenia od początku do końca, czynnik umysłu, czyli cecha świadomości zwana „wglądem", zbliża się do obserwowanego obiektu. Im bardziej ten „wgląd" zbliża się do obserwowanego obiektu, tym wyraźniej widzimy prawdziwą naturę procesu unoszenia stopy. Jest to zadziwiająca właściwość ludzkiego umysłu: gdy dzięki praktyce medytacji vipassany, czyli wglądu, wgląd powstaje i rozwija się, poszczególne aspekty prawdy o istnieniu ujawniają się w określonym porządku. Ten porządek zwany jest postępem wglądu.

Pierwszym wglądem, jakiego najczęściej doświadczają medytujący, jest zrozumienie - nie intelektualne, nie logiczne, lecz całkowicie intuicyjne - że proces unoszenia składa się z rozróżnialnych, zachodzących jednocześnie par zjawisk mentalnych i materialnych. Odczucia fizyczne, które są materialne, łączą się, lecz różnią od świadomości, będącej zjawiskiem mentalnym. Zaczynamy dostrzegać ciąg zjawisk mentalnych i odczuć fizycznych i uświadamiamy sobie zależności wiążące umysł i materię. Z największą jasnością i bezpośredniością widzimy, że umysł warunkuje materię, kiedy intencja uniesienia stopy wywołuje fizyczne odczucia ruchu. Kiedy zaś fizyczne odczucie intensywnego ciepła rodzi w nas pragnienie przeniesienia medytacji w zacienione miejsce, widzimy, że materia warunkuje umysł. Wgląd w przyczynę i skutek może przybrać wiele różnorodnych form; kiedy się pojawi, nasze życie staje się proste jak nigdy dotąd. Nasze życie to nic więcej niż łańcuch fizycznych i mentalnych przyczyn i skutków. Jest to drugi wgląd w klasycznym rozwoju wglądu.

W miarę jak rozwijamy koncentrację, widzimy wyraźniej, że zjawiska w procesie unoszenia stopy są nietrwałe, bezosobowe, że pojawiają się i przemijają jako pusty proces, zgodnie z prawami przyczyny i skutku. Złudzenie ruchu i trwałości jest takie jak w filmie. Przy zwykłym postrzeganiu mamy wrażenie, że film jest pełen ludzi i rzeczy, zupełnie jak w świecie realnym. Jeśli jednak obejrzymy film w zwolnionym tempie, zobaczymy, że tak naprawdę składa się on z oddzielnych, nieruchomych klatek.

Odkrywanie ścieżki podczas chodzenia

Kiedy jest się bardzo uważnym podczas pojedynczego procesu unoszenia stopy - to znaczy, kiedy umysł jest w pełni obecny w tym ruchu i przenika z uwagą naturę tego, co się wydarza - w tym właśnie momencie otwiera się droga do wyzwolenia, której nauczał Budda. Ośmioraka Szlachetna Ścieżka Buddy, często znana jako Droga Środka lub Ścieżka Środka, składa się z ośmiu elementów: właściwego poglądu lub rozumienia, właściwej myśli lub celu, właściwej mowy, właściwego działania, właściwego sposobu życia, właściwego wysiłku, właściwej uważności i właściwej koncentracji. W każdym momencie intensywnej uważności pięć z ośmiu elementów ścieżki ożywa w świadomości. Jest to właściwy wysiłek, uważność, jednopunktowość lub koncentracja, właściwy cel oraz, w miarę jak zaczynamy mieć wgląd w prawdziwą naturę zjawisk, właściwy pogląd. W momencie, kiedy tych pięć elementów Ośmiorakiej Ścieżki jest obecnych, świadomość jest całkowicie wolna od jakichkolwiek skalań.

Kiedy przy użyciu tej oczyszczonej świadomości przenikamy w głąb natury wydarzeń, uwalniamy się od złudzenia czy iluzji własnego „ja". Widzimy wtedy jedynie nagie zjawiska, tak jak przychodzą i odchodzą. Kiedy wgląd daje nam intuicyjne zrozumienie mechanizmów przyczyny i skutku, jak umysł i materia są wzajemnie powiązane, uwalniamy się od błędnych koncepcji dotyczących natury zjawisk. Widząc, że każdy obiekt obserwacji trwa jedynie przez krótką chwilę, uwalniamy się od złudzenia trwałości, złudzenia ciągłości. Gdy zrozumiemy nietrwałość i leżący u jej podstaw brak satysfakcji, stajemy się wolni od złudzenia, że ciało i umysł nie cierpią.

To bezpośrednie widzenie bezosobowości daje nam wolność od dumy i pychy, jak też wolność od błędnego mniemania, że mamy w sobie jakieś trwałe „ja". Obserwując uważnie proces unoszenia, widzimy, że umysł i ciało nie są w stanie dać pełnego zadowolenia, i dzięki temu uwalniamy się od pożądania. Te trzy stany umysłu pycha, błędny pogląd i pożądanie - zwane są „podtrzymującymi się dhammami". Przyczyniają się one do podtrzymywania egzystencji w samsārze, cyklu pożądania i cierpienia, którego przyczyną jest nieznajomość ostatecznej prawdy. Czujna uwaga podczas chodzenia niweczy podtrzymujące się dhammy, przybliżając nas do wolności.

Widzimy zatem, że świadome unoszenie stopy kryje w sobie niewiarygodne możliwości! Są one w takim samym stopniu obecne zarówno przy przesuwaniu stopy, jak i przy stawianiu jej na ziemi. Jest rzeczą oczywistą, że głębia i dokładność uwagi opisane w powyższej instrukcji medytacji chodzenia powinna być również stosowana przy odnotowywaniu ruchu brzucha w czasie siedzenia oraz przy każdym innym ruchu fizycznym.

Pięć korzyści medytacji chodzenia

Budda wymienia pięć dodatkowych konkretnych korzyści płynących z medytacji chodzenia. Po pierwsze - ten, kto praktykuje medytację chodzenia, będzie miał siłę do odbywania długich podróży. W czasach Buddy było to ważne, ponieważ bhikkhu i bhikkhunī, mnisi i mniszki, oprócz własnych nóg nie mieli żadnego innego środka transportu. Wy, medytujący obecnie, możecie uznać się za bhikkhu i pomyśleć o tej korzyści jak o fizycznym wzmocnieniu ciała.

Drugą korzyścią jest to, że medytacja chodzenia dodaje sił do praktyki. Podczas chodzenia potrzeba podwójnego wysiłku. Oprócz zwykłego, mechanicznego wysiłku unoszenia stopy potrzebny jest również wysiłek umysłowy skupienia uwagi na tym ruchu - ten rodzaj wysiłku to właściwy wysiłek z Ośmiorakiej Szlachetnej Ścieżki. Ten podwójny wysiłek kontynuowany przez cały proces unoszenia, przesuwania i stawiania stopy, wzmacnia naszą zdolność do intensywnego, ciągłego wysiłku umysłowego, który, jak dobrze wiedzą wszyscy jogini, jest niezbędny w praktyce vipassany.

Po trzecie - według Buddy równowaga między siedzeniem a chodzeniem dodaje zdrowia, co z kolei przyśpiesza postęp w praktyce. Oczywiście nie jest łatwo praktykować, gdy się jest chorym. Zbyt długie siedzenie też może przysporzyć wiele fizycznych dolegliwości. Zmiana pozycji i ruch podczas chodzenia odpręża mięśnie i poprawia krążenie krwi, zapobiegając w ten sposób chorobom.

Czwartą korzyścią jest to, że medytacja chodzenia pomaga w trawieniu. Niewłaściwe trawienie jest przyczyną złego samopoczucia i staje się przeszkodą w praktyce. Chodzenie pomaga w opróżnieniu jelit, co zmniejsza ociężałość i senność. Aby zapobiec ociężałości, powinno się praktykować solidne chodzenie po posiłku i przed siedzeniem. Również chodzenie zaraz po przebudzeniu skutecznie pomoże ustanowić uważność oraz zapobiec opadaniu głowy podczas porannego siedzenia.

Ostatnią, ale wcale nie najmniej ważną, korzyścią medytacji w ruchu jest to, że rozwija ona trwałą koncentrację. Gdy podczas sesji chodzenia umysł pracuje, skupiając się na każdym etapie ruchu, koncentracja staje się nieprzerwana. Każdy krok buduje podstawę do siedzenia, które potem następuje, i pomaga umysłowi wytrwać z chwili na chwilę przy obiekcie koncentracji, ostatecznie prowadząc do ujawnienia prawdziwej natury rzeczywistości na najgłębszym poziomie. Dlatego właśnie używam tu porównania do akumulatora w samochodzie. Jeżeli samochód nie jest używany, akumulator się rozładowuje. Jogin, który nie praktykuje medytacji chodzenia, będzie miał trudności w praktyce, kiedy usiądzie na poduszce. Z kolei ktoś, kto jest pilny w chodzeniu, automatycznie przeniesie silną uważność i niezachwianą koncentrację do medytacji siedzenia.

Mam nadzieję, że wszyscy odniesiecie sukces w pełnym zastosowaniu tej praktyki. Obyście byli gorliwi w przestrzeganiu wskazań, stosując się do nich w mowie i czynie, tworząc w ten sposób warunki do rozwoju samādhi i mądrości.

Obyście się pilnie stosowali do tych instrukcji medytacji, dostrzegli doświadczenia każdej chwili z głęboką, dokładną i precyzyjną uważnością i dzięki temu przeniknęli do prawdziwej natury rzeczywistości. Obyście ujrzeli, jak umysł i materia tworzą wszystkie doświadczenia, jak są powiązane ze sobą przyczyną i skutkiem, jak wszystkie doświadczenia cechuje nietrwałość, niezadowolenie i brak jaźni i obyście ostatecznie urzeczywistnili nibbānę - niczym nieuwarunkowany stan, który wykorzenia skalania umysłu - tu i teraz.

Artykuły o podobnej tematyce:

Sprawdź też TERMINOLOGIĘ


Poleć nas i podziel się tym artykułem z innymi: Facebook

Tytuł oryginału: In This Very Life. The Liberation Teachings of the Buddha
Źródło: © Suddhamma Foundation 1991
Polish edition: Alma Yoray, Copyright: Rony Epstein 2016
In memory of Alma Yoray

Tłumaczenie: Marek Tarnowski, Anna Klegon, Barbara Bolibok, Zbigniew Molski

Image0001%20%281%29.png


Redakcja portalu tłumaczeń buddyjskich: http://SASANA.PL/